كه در آنجا بخارا و سمرقند و برخى از ديگر نقاط مستحكم در تصرف پادگانهاى تازى بوده مبارزهء شديدى عليه بوميان سركش به عمل آورند و اين كشمكشها براثر مداخلات تركان پيچ‌درپيچ‌تر مىشد . مىدانيم كه حتى در قرن ششم ميلادى خان‌هاى ترك سراسر آسياى ميانه را تحت تصرف خويش درآورده ، اميدوار بودند به اتفاق بيزنطيان ( رومية الصغرى ) دولت ساسانيان را تارومار كنند . ولى ضعف بيزنطيان مانع از اجراى اين نقشه شد . و چيزى نگذشت كه دولت تركان متلاشى و به دو كشور غربى و شرقى منقسم گشت . هريك از اين دو كشور ادوار ضعف و قدرت و عظمتى داشته و چينيان از مراحل ناتوانى ايشان به منظور توسيع متصرفات خويش و تسلط بر صحرانشينان مزبور استفاده مىكرده‌اند . رستاخيز دولت شرقى تركان در پايان قرن هفتم ميلادى « 1 » نزديك بود كه موجب احياى وحدت امپراطورى ايشان گردد . هم در سال 70 هجرى ( 689 ميلادى ) گروهى از لشكريان تركان شرقى جنود تركان غربى را منهزم ساخته وارد خاك سغد شد و به دروازهء آهنين [ در آهنين ] يعنى معبر بزغال رسيد . در سال 82 هجرى ( 701 ميلادى ) « 2 » نيز چنين حمله‌اى تجديد شد . سرانجام در سال 93 هجرى ( 711 ميلادى ) موچژو خان ترك شرقى رئيس و خان تركان غربى را به اسارت گرفت و سراسر كشور او را به زير فرمان خويش درآورد . در پايان سال 94 هجرى ( 712 ميلادى ) گروهى از لشكريان ترك ، تحت رياست برادرزادگان موچژو سرزمين سغد را اشغال كرد . ساكنان آن سرزمين ، كه پس از بازگشت قتيبه به مرو عليه اعراب قيام كرده بودند ، ايشان را [ لشكريان

--> ( 1 ) - ( در چاپ روسى 1900 و چاپ انگليسى 1928 : « در پايان قرن هشتم » طبع شده و اين اشتباه بارز مؤلف است . - تحريريه ) . ( 2 ) - . 16 - 14 ، S ، « Die altturkischen Jnschriften » . Barthold